STEM w szkole i w domu: co hamuje szkoły, co mogą zrobić rodzice i dlaczego to ważne

Szkołom brakuje czasu, sprzętu i szkoleń nauczycieli. Podpowiadamy, co zrobić w domu w kilka minut dziennie i co mówią dane UE o umiejętnościach przyszłości.

W naszym poprzednim artykule wyjaśniliśmy, czym jest STEM i dlaczego warto zaczynać już w wieku przedszkolnym. Tym razem zajmujemy się praktyką: dlaczego to podejście przenika do szkół wolniej, niż wielu by sobie życzyło, co mogą z tym zrobić rodziny i dlaczego STEM zyskuje tyle uwagi na poziomie Unii Europejskiej.

W tym artykule

Dlaczego szkołom nie jest łatwo

Większość nauczycieli popiera ideę nauki przez działanie i łączenia zagadnień. Między „zgadzam się” a „robię to co tydzień” stoją jednak bardzo praktyczne przeszkody.

Czas i rozkład zajęć

Projekt, w którym dzieci projektują, budują i testują, z trudem mieści się w 45-minutowej lekcji. Jeśli obejmuje on także matematykę i przedmioty przyrodnicze, dwóch nauczycieli musi się skoordynować i znaleźć wspólny termin.

Przygotowanie nauczycieli

Poprowadzenie lekcji, na której nikt z góry nie zna prawidłowej odpowiedzi, jest trudniejsze niż wyjaśnianie gotowego materiału. Nauczyciel musi radzić sobie z nieoczekiwanymi pytaniami, organizować pracę w grupach, a czasem przyznać, że też nie zna odpowiedzi. Bez ukierunkowanego szkolenia i wsparcia nie można tego sprawiedliwie oczekiwać od nauczycieli, a dotyczy to każdego poziomu, także przedszkola, gdzie odkrywanie przychodzi najnaturalniej.

Wyposażenie i liczebność klasy

Zestawy konstrukcyjne, czujniki i tablety kosztują, a do tego wymagają konserwacji i wymiany. W pełnej klasie każde dziecko ma też mniej okazji do samodzielnego działania, niż potrzebuje.

Jak mierzy się sukces

Szkoły często ocenia się po wynikach testów. Tymczasem sposób, w jaki dziecko mierzy się z problemem, znacznie trudniej uchwycić w teście niż pojedynczą poprawną odpowiedź.

Komisja Europejska odpowiada na te trudności w swoim strategicznym planie w sprawie edukacji STEM (STEM Education Strategic Plan). Proponuje w nim między innymi centra edukacji STEM, które mają poprawić nauczanie w szkołach podstawowych i średnich. Zauważa też, że odsetek uczniów w UE bez podstawowych umiejętności matematycznych wzrósł z 22,4% w 2018 roku do 29,5% w 2022 roku. Zmiany w całych systemach wymagają czasu, dlatego to, co dzieje się w domu, ma realne znaczenie.

STEM w domu: pięć prostych nawyków

Żeby zajmować się STEM w domu, nie potrzebujesz laboratorium ani dyplomu nauczyciela. Jako rodzic masz przewagę, jakiej nie ma żaden nauczyciel: znasz swoje dziecko. Wiesz, co lubi, kiedy jest zmęczone i co wzbudza jego entuzjazm. Oto pięć nawyków, które łatwo wpleść w zwykły tydzień:

  1. Pytanie zamiast gotowej odpowiedzi. Gdy dziecko pyta, dlaczego łódka pływa, odwróć sytuację: „Jak moglibyśmy to sprawdzić?” Potem wypróbuj to razem z dzieckiem w wannie na różnych przedmiotach.
  2. Kuchnia jako laboratorium. Ważenie mąki, zmniejszanie przepisu o połowę czy obserwowanie, jak rośnie ciasto, to matematyka i chemia, które można potem zjeść.
  3. Budowanie z konkretnym zadaniem. Zamiast „zbuduj coś” spróbuj „zbuduj papierowy most, który utrzyma kubek”. Jasny cel zmienia zabawę w prawdziwe zadanie inżynierskie.
  4. Najpierw programowanie bez ekranu. Zacznij od zabawy, w której dziecko wydaje polecenia „robotowi”, czyli tobie. Gdy zrozumie, że polecenia muszą być precyzyjne i podane we właściwej kolejności, jest gotowe na programowanie blokowe.
  5. Dziennik doświadczeń. Kilka słów lub szybki szkic po każdej próbie: co wypróbowaliśmy, co się stało i co zmienimy następnym razem. Dziecko uczy się, że błąd to dane, a nie porażka.

Ile to zajmuje czasu?

Mniej, niż możesz się spodziewać. Regularność liczy się bardziej niż długość: dwadzieścia skupionych minut kilka razy w tygodniu daje więcej niż jedno długie popołudnie raz w miesiącu. A jeśli dziecko nie ma nastroju, nie naciskaj. Ciekawości nie da się nakazać.

Najlepsze zajęcie STEM to takie, podczas którego dziecko zapomina, że się uczy, a rodzic zapomina sprawdzić telefon.

Jeśli chcesz coś kupić: na co zwrócić uwagę

Na początek w zupełności wystarczą przedmioty domowe. Jeśli jednak rozważasz zestaw konstrukcyjny albo zestaw do budowy robotów, warto zadać sobie kilka pytań:

  • Czy pasuje do wieku i umiejętności dziecka? Zabawka zbyt prosta szybko się nudzi, a zbyt skomplikowana zniechęca dzieci. Przewagę mają zestawy z kilkoma poziomami trudności.
  • Czy dziecko może coś z nim tworzyć, a nie tylko raz go złożyć? Największą wartość dają zestawy, z których powstaje kilka modeli i które zostawiają miejsce na własne pomysły.
  • Czy widać efekt kodu? Gdy dziecko zmienia polecenie, a model od razu porusza się inaczej, związek przyczyny i skutku staje się wyraźniejszy niż w grze, która toczy się wyłącznie na ekranie.
  • Czy będzie rosnąć razem z dzieckiem? Idealnie, gdy zaczyna się od poleceń z obrazków, a później przechodzi do pełnego programowania blokowego bez kupowania wszystkiego od nowa.
  • Czy jest bezpieczny? Zabawki sprzedawane w UE muszą mieć oznakowanie CE. Sprawdź też ostrzeżenia dotyczące wieku na pudełku, zwłaszcza gdy w zestawie są drobne elementy.

I na koniec: nawet najlepszy zestaw nie zastąpi wspólnie spędzonego czasu. To początek rozmowy, a nie jej zamiennik.

Dlaczego to ważne dla przyszłości

Nikt nie potrafi dokładnie powiedzieć, jakie zawody będą istnieć za dwadzieścia lat. Pewne jest natomiast, że technologia będzie częścią niemal każdej pracy, a Europa już dziś szuka ludzi z umiejętnościami technicznymi i cyfrowymi. Potwierdzają to oficjalne dane:

WskaźnikWartośćŹródło
Specjaliści ICT zatrudnieni w UE (2023)9,8 mln, czyli 4,8% wszystkich pracującychEurostat
Udział kobiet wśród specjalistów ICT (2023)19,4%Eurostat
Cel UE na 2030 rok (cyfrowa dekada, Digital Decade)20 mln specjalistów ICTKomisja Europejska
Prognoza przy obecnym tempie (2030)około 12 mlnKomisja Europejska
Proponowany cel: odsetek osób studiujących kierunki STEM (2030)co najmniej 32%Komisja Europejska

Tabela prowadzi do prostego wniosku: Europa potrzebuje więcej ludzi rozumiejących technologię, niż ma, a według obecnych szacunków luka nie zamknie się do 2030 roku. Rzuca się w oczy także niski odsetek kobiet, dlatego inicjatywa Komisji Girls go STEM ma na celu przeszkolenie miliona młodych kobiet do 2028 roku.

Nic z tego nie oznacza, że każde dziecko powinno zostać programistą. Umiejętności, które rozwija STEM, takie jak dzielenie problemu na mniejsze części, wypróbowywanie rozwiązania, ocenianie go i ulepszanie, równie dobrze przydadzą się w medycynie, rzemiośle, sztuce czy prowadzeniu firmy. Równie ważne jest to, by dzieci nie tylko korzystały z technologii, ale rozumiały ją na tyle dobrze, by oceniać ją krytycznie.

Podsumowanie

Szkoły krok po kroku zmierzają ku STEM opartemu na działaniu, ale rodziny mogą zacząć od razu. Wystarczy ciekawość, kilka dobrych pytań i gotowość, by pozwolić dzieciom próbować i się mylić.

Jeśli chcesz nadać domowym eksperymentom bardziej uporządkowaną formę, pomóc może zestaw konstrukcyjny, który dziecko najpierw buduje, a potem programuje w aplikacji opartej na języku Scratch. Model, który przy pierwszym uruchomieniu nie rusza się tak, jak dziecko zamierzało, to właśnie moment, w którym zaczyna się prawdziwa nauka.

Udostępnij