STEM στο σχολείο και στο σπίτι: τι εμποδίζει τα σχολεία, τι μπορούν να κάνουν οι γονείς και γιατί έχει σημασία

Στο προηγούμενο άρθρο μας εξηγήσαμε τι είναι το STEM και γιατί αξίζει να ξεκινήσει κανείς από την προσχολική ηλικία. Αυτή τη φορά εξετάζουμε την πράξη: γιατί η προσέγγιση διαδίδεται στα σχολεία πιο αργά από ό,τι θα ήθελαν πολλοί, τι μπορούν να κάνουν σχετικά οι οικογένειες και γιατί το STEM τραβά τόση προσοχή σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Σε αυτό το άρθρο

• Γιατί δεν είναι εύκολο για τα σχολεία
• STEM στο σπίτι: πέντε απλές συνήθειες
• Αν θέλετε να αγοράσετε κάτι: τι να προσέξετε
• Γιατί έχει σημασία για το μέλλον
• Συνοψίζοντας

Γιατί δεν είναι εύκολο για τα σχολεία

Οι περισσότεροι εκπαιδευτικοί συμφωνούν με την ιδέα της πρακτικής, συνδεδεμένης μάθησης. Ανάμεσα στο «συμφωνώ» και στο «το κάνω κάθε εβδομάδα», όμως, υπάρχουν πολύ πρακτικά εμπόδια.

Χρόνος και ωρολόγιο πρόγραμμα

Ένα έργο στο οποίο τα παιδιά σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και δοκιμάζουν δύσκολα χωράει σε μια διδακτική ώρα 45 λεπτών. Αν μάλιστα καλύπτει μαθηματικά και φυσικές επιστήμες, δύο εκπαιδευτικοί πρέπει να συντονιστούν και να βρουν κοινό χρόνο.

Προετοιμασία των εκπαιδευτικών

Η διεξαγωγή ενός μαθήματος, όπου κανείς δεν γνωρίζει εκ των προτέρων τη σωστή απάντηση, είναι πιο δύσκολη από την εξήγηση έτοιμου υλικού. Ο εκπαιδευτικός πρέπει να διαχειρίζεται απροσδόκητες ερωτήσεις, να οργανώνει ομαδική εργασία και μερικές φορές να παραδέχεται ότι ούτε ο ίδιος γνωρίζει την απάντηση. Χωρίς στοχευμένη επιμόρφωση και υποστήριξη, αυτό δεν μπορεί δίκαια να αναμένεται από τους εκπαιδευτικούς, και ισχύει σε κάθε βαθμίδα, συμπεριλαμβανομένου του νηπιαγωγείου, όπου η εξερεύνηση έρχεται πιο φυσικά.

Εξοπλισμός και μέγεθος τάξης

Τα σετ, οι αισθητήρες και τα tablet κοστίζουν χρήματα και χρειάζονται συντήρηση και αντικατάσταση. Σε μια γεμάτη τάξη, επιπλέον, κάθε παιδί έχει λιγότερο χρόνο πρακτικής εξάσκησης από όσο χρειάζεται.

Πώς μετριέται η επιτυχία

Τα σχολεία κρίνονται συχνά με βάση τα αποτελέσματα των τεστ. Ο τρόπος, όμως, με τον οποίο ένα παιδί προσεγγίζει ένα πρόβλημα αποτυπώνεται πολύ δυσκολότερα σε ένα τεστ από ό,τι μία μόνο σωστή απάντηση.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανταποκρίνεται σε αυτές τις δυσκολίες με το Στρατηγικό σχέδιο για την εκπαίδευση STEM (STEM Education Strategic Plan). Μεταξύ άλλων, προτείνει κέντρα εκπαίδευσης STEM για τη βελτίωση της διδασκαλίας στην πρωτοβάθμια και τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Επισημαίνει επίσης ότι το ποσοστό των μαθητών της ΕΕ που στερούνται βασικών δεξιοτήτων στα μαθηματικά αυξήθηκε από 22,4% το 2018 σε 29,5% το 2022. Η αλλαγή σε ολόκληρα συστήματα απαιτεί χρόνο, και για αυτόν τον λόγο όσα συμβαίνουν στο σπίτι έχουν πραγματικό βάρος.

STEM στο σπίτι: πέντε απλές συνήθειες

Για το STEM στο σπίτι δεν χρειάζεστε εργαστήριο ούτε πτυχίο εκπαιδευτικού. Ως γονείς έχετε ένα πλεονέκτημα που κανένας εκπαιδευτικός δεν έχει: γνωρίζετε το παιδί σας. Ξέρετε τι του αρέσει, πότε κουράζεται και τι προκαλεί τον ενθουσιασμό του. Ακολουθούν πέντε συνήθειες που χωράνε εύκολα σε μια συνηθισμένη εβδομάδα:

1. Μια ερώτηση αντί για έτοιμη απάντηση. Όταν το παιδί σας ρωτά γιατί επιπλέει ένα καράβι, απαντήστε με μια ερώτηση: «Πώς θα μπορούσαμε να το ανακαλύψουμε;» Έπειτα δοκιμάστε το μαζί στην μπανιέρα με διαφορετικά αντικείμενα.
2. Η κουζίνα ως εργαστήριο. Το ζύγισμα του αλευριού, η μείωση μιας συνταγής στο μισό ή η παρακολούθηση της ζύμης που φουσκώνει είναι μαθηματικά και χημεία που μπορείτε να φάτε μετά.
3. Κατασκευή με συγκεκριμένο στόχο. Αντί για «φτιάξε κάτι», δοκιμάστε «φτιάξε μια χάρτινη γέφυρα που αντέχει μια κούπα». Ένας σαφής στόχος μετατρέπει το παιχνίδι σε πραγματικό μηχανικό πρόβλημα.
4. Πρώτα προγραμματισμός χωρίς οθόνη. Ξεκινήστε με ένα παιχνίδι όπου το παιδί σας δίνει οδηγίες σε ένα «ρομπότ», δηλαδή σε εσάς. Όταν καταλάβει ότι οι εντολές πρέπει να είναι ακριβείς και με τη σωστή σειρά, είναι έτοιμο για προγραμματισμό με μπλοκ.
5. Ημερολόγιο πειραμάτων. Λίγες λέξεις ή ένα γρήγορο σκίτσο μετά από κάθε προσπάθεια: τι δοκιμάσαμε, τι συνέβη και τι θα αλλάξουμε την επόμενη φορά. Το παιδί σας μαθαίνει ότι το λάθος είναι δεδομένο και όχι ήττα.

Πόσο χρόνο απαιτεί;

Λιγότερο από ό,τι ίσως περιμένετε. Η τακτικότητα μετρά περισσότερο από τη διάρκεια: είκοσι συγκεντρωμένα λεπτά μερικές φορές την εβδομάδα αποδίδουν περισσότερο από ένα μεγάλο απόγευμα μία φορά τον μήνα. Και αν το παιδί σας δεν έχει διάθεση, μην το πιέζετε. Η περιέργεια δεν παραγγέλνεται.

Η καλύτερη δραστηριότητα STEM είναι εκείνη όπου το παιδί ξεχνά ότι μαθαίνει και ο γονέας ξεχνά να κοιτάξει το κινητό του.

Αν θέλετε να αγοράσετε κάτι: τι να προσέξετε

Τα οικιακά αντικείμενα αρκούν με το παραπάνω για την αρχή. Αν σκέφτεστε, όμως, ένα σετ κατασκευής ή ένα σετ ρομποτικής, αξίζει να θέσετε μερικές ερωτήσεις:

• Ταιριάζει στην ηλικία και στις δεξιότητες του παιδιού σας; Ένα πολύ απλό παιχνίδι σύντομα γίνεται βαρετό, ενώ ένα υπερβολικά σύνθετο αποθαρρύνει τα παιδιά. Προβάδισμα έχουν τα σετ με περισσότερα επίπεδα δυσκολίας.
• Μπορεί το παιδί σας να δημιουργεί με αυτό και όχι απλώς να το συναρμολογεί μία φορά; Την καλύτερη αξία προσφέρουν τα σετ που επιτρέπουν πολλά μοντέλα και αφήνουν χώρο για δικές τους ιδέες.
• Φαίνεται το αποτέλεσμα του κώδικα; Όταν ένα παιδί αλλάζει μια εντολή και το μοντέλο κινείται αμέσως διαφορετικά, η σχέση αιτίου και αποτελέσματος γίνεται σαφέστερη από ό,τι σε ένα παιχνίδι που εξελίσσεται μόνο στην οθόνη.
• Θα μεγαλώνει μαζί με το παιδί σας; Ιδανικά ξεκινάτε με εντολές από εικόνες και αργότερα περνάτε σε πλήρη προγραμματισμό με μπλοκ χωρίς να αγοράσετε ξανά τα πάντα.
• Είναι ασφαλές; Τα παιχνίδια που πωλούνται στην ΕΕ πρέπει να φέρουν τη σήμανση CE. Ελέγξτε και τις προειδοποιήσεις ηλικίας στο κουτί, ειδικά όταν υπάρχουν μικρά κομμάτια.

Και τέλος, ακόμη και το καλύτερο σετ δεν αντικαθιστά τον χρόνο που περνάτε μαζί. Είναι η αρχή μιας κουβέντας, όχι υποκατάστατό της.

Γιατί έχει σημασία για το μέλλον

Κανείς δεν μπορεί να πει με ακρίβεια ποια επαγγέλματα θα υπάρχουν σε είκοσι χρόνια. Βέβαιο είναι ότι η τεχνολογία θα αποτελεί μέρος σχεδόν κάθε είδους εργασίας και ότι η Ευρώπη ήδη αναζητά ανθρώπους με τεχνικές και ψηφιακές δεξιότητες. Τα επίσημα στοιχεία το επιβεβαιώνουν:

Δείκτης	Τιμή	Πηγή
Ειδικοί ΤΠΕ που απασχολούνται στην ΕΕ (2023)	9,8 εκατομμύρια, δηλαδή 4,8% του συνόλου των εργαζομένων	Eurostat
Ποσοστό γυναικών μεταξύ των ειδικών ΤΠΕ (2023)	19,4%	Eurostat
Στόχος της ΕΕ για το 2030 (Ψηφιακή Δεκαετία)	20 εκατομμύρια ειδικοί ΤΠΕ	Ευρωπαϊκή Επιτροπή
Εκτίμηση με τον σημερινό ρυθμό (2030)	περίπου 12 εκατομμύρια	Ευρωπαϊκή Επιτροπή
Προτεινόμενος στόχος: ποσοστό φοιτητών στο STEM (2030)	τουλάχιστον 32%	Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Ο πίνακας οδηγεί σε ένα απλό συμπέρασμα: η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερους ανθρώπους που κατανοούν την τεχνολογία από όσους έχει, και με βάση τις τρέχουσες εκτιμήσεις το χάσμα δεν θα κλείσει έως το 2030. Ξεχωρίζει επίσης το χαμηλό ποσοστό γυναικών, και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η πρωτοβουλία της Επιτροπής Girls go STEM στοχεύει να εκπαιδεύσει ένα εκατομμύριο νέες γυναίκες έως το 2028.

Τίποτα από αυτά δεν σημαίνει ότι κάθε παιδί πρέπει να γίνει προγραμματιστής. Οι δεξιότητες που χτίζει το STEM, όπως το να σπάμε ένα πρόβλημα σε μικρότερα μέρη, να δοκιμάζουμε μια λύση, να την αξιολογούμε και να τη βελτιώνουμε, είναι εξίσου χρήσιμες στην ιατρική, στις χειροτεχνίες, στις τέχνες ή στη διαχείριση μιας επιχείρησης. Εξίσου σημαντικό είναι τα παιδιά να μη χρησιμοποιούν απλώς την τεχνολογία, αλλά να την κατανοούν αρκετά ώστε να την κρίνουν με κριτικό πνεύμα.

Συνοψίζοντας

Τα σχολεία κινούνται προς το πρακτικό STEM βήμα βήμα, αλλά οι οικογένειες μπορούν να ξεκινήσουν αμέσως. Αρκούν η περιέργεια, μερικές καλές ερωτήσεις και η προθυμία να αφήσετε τα παιδιά να δοκιμάσουν πράγματα και να κάνουν λάθη.

Αν θέλετε να δώσετε στα πειράματα στο σπίτι μια πιο σταθερή δομή, βοηθά ένα σετ που το παιδί σας κατασκευάζει και στη συνέχεια προγραμματίζει σε μια εφαρμογή βασισμένη στο Scratch. Το μοντέλο που δεν κινείται με τον τρόπο που ήθελε το παιδί σας στην πρώτη δοκιμή είναι ακριβώς η στιγμή που αρχίζει η πραγματική μάθηση.